کورتیزول

کورتیزول چیست؟

یک هورمون استروئیدی از نوع گلوکوکورتیکوئید است که 75 تا 90 درصد کورتیکوئید پلاسما را تامین می کند و توسط غددآدرنالین  فوق کلیوی مستقر روی هرکدام از کلیه ها ترشح و تولید می شود.

تولید و ترشح کورتیزول توسط ACTH (هورمون تولید شده توسط غده هیپوفیز) تحریک می شود و  به شکستن پروتئین، گلوکز و لیپیدها، حفظ فشار خون و تنظیم سیستم ایمنی بدن کمک می کند. گرما، سرما، عفونت، تروما، استرس، ورزش، چاقی و بیماری های ناتوان کننده، می توانند غلظت کورتیزول را تحت تأثیر قرار دهند.

انواع ازمایش کورتیزول

آزمایش خون

آزمایش خون یکی از رایج‌ترین روش‌های اندازه‌گیری کورتیزول است  اغلب، این آزمایش دو بار در یک روز انجام می‌شود. یک بار در صبح، و دوباره بعد از ظهر، حدودا 4 ساعت بعد از اولین نمونه‌گیری خون. این به این دلیل است که در طول یک روز میزان کورتیزول بسیار تغییر می‌کند

آزمایش بزاق

مطالعات نشان می‌دهد که آزمایش بزاق حدود 90٪ در تشخیص سندرم کوشینگ دقیق است. این کار را شب، قبل از خواب انجام می‌دهید. این به این دلیل است که میزان cortisol در ساعات 11 شب در کمترین حالت است و سطح بالای کورتیزول نزدیک به نیمه شب می‌تواند نشانه یک اختلال باشد.

آزمایش ادرار

آزمایش کورتیزول آزاد ادراری یا آزمایش UFC نیز نامیده می شود. این آزمایش معمولا از انواع دیگر آزمایشات ( خون وبزاق )جامع تر است و مقدار کل cortisol دفع شده از طریق ادرار طی یک دوره ۲۴ ساعته را اندازه‌گیری می‌کند.د ر حالی که آزمایش خون یا آزمایش بزاق میزان کورتیزول را فقط در یک زمان خاص از روز اندازه‌گیری میکند.

مقادیر cortisol

مقادیر کورتیزول با هور مون آدرنوکورتیکوتروپیک (ACTH) تنظیم می شود. این هورمون که توسط غده هیپوفیز تولید می شود با هورمون آزاد کننده کورتیکوتروپین (CRH) تنظیم می شود. CRH به صورت چرخه ای توسط هیپوتالاموس ترشح می شود که باعث مقادیر حداکثر روزانه (6 تا 8 صبح) و حداقل روزانه (11 شب)  سطوح ACTH پلاسما و در نهایت کورتیزول می شود.

بیشتر مقادیر کورتیزول به صورت متصل به پروتئین های گلوبولین متصل شونده به کورتیزول (CBG-transcortin) و آلبومین درخون جریان دارد. معمولا، کمتر از 5 درصد آن  به صورت آزاد در خون جریان دارد. کورتیزول “آزاد” از لحاظ فیزیولوژیکی، شکلی فعال داشته و توسط گلومرول های کلیوی قابل فیلتر است.

آزمایش‌های تکمیلی ACTH, Aldosterone

 علل تجویز آزمایش

برای تشخیص کم‌کاری و یا پرکاری غدد فوق‌کلیوی

 

دلایل احتمالی افزایش

  •  شرایطی که موجب می‌شود تست افزایش یابد:
  • سندروم کوشینگ، برخی از سرطان‌ها، و استفاده طولانی‌مدت از کورتیکو استروئیدها
  • بیماری کبدی و یا کلیوی شدید، افسردگی، پرکاری تیروئید و چاقی
  • حاملگی و استفاده از قرص‌های ضد‌بارداری
  • پس از جراحی، بیماری، جراحت، سپسیس (عفونت منتشر در بدن)
  • درمان با تتراسایکلین
  • سوختگی‌ها
  • پر‌فشاری خون
  • پرکاری تیروئید

شرایطی که موجب می‌شود تست کاهش یابد:

  • بیماری آدیسون و یا عفونت توبرکلوزیس در غدد آدرنال
  • برخی سرطان‌ها و آسیب دیدن سر (اگر باعث آسیب دیدن غده هیپوفیز شود)
  • کم‌کاری تیروئید
  • هیپوگلیسمی (کاهش قند خون)
  • بیماری‌های کبدی
  • نکروز هیپوفیز پس از زایمان

cortisolتوسط موارد زیر عمل می‌کند:

  • کنترل قند خون
  • تنظیم فشار خون
  • مبارزه با عفونت‌ها
  • دارای نقش در تنظیم خلق
  • دارای نقش در متابولیسم کربوهیدرات‌ها، چربی‌ها، و پروتئین‌ها
  • سطح کورتیزول به طور طبیعی در طول روز بالا و پایین می‌رود. معمولاً صبح در بیشترین و حوالی نیمه شب در کمترین مقدار است، اما واریاسیون‌هایی نیز وجود دارد که وابسته به شخص است.
  • اگر این چرخه‌ی ۲۴ ساعته مختل شود، باز هم بدن می‌تواند کورتیزول خیلی زیاد یا خیلی کمی تولید کند.

سطح بالای cortisol اغلب نشان دهنده سندرم کوشینگ است. این بیماری ممکن است ناشی از موارد زیر باشد:

  • تولید بیش از حد کورتیزول به دلیل تومور غده فوق کلیه
  • خوردن موادی که سطح کورتیزول را افزایش می‌دهند، مانند الکل یا کافئین
  • افسردگی شدید
  • استرس شدید

سطح کورتیزول همچنین می‌تواند تحت تأثیر استرس جسمی، استرس عاطفی و بیماری باشد. این به دلیل افزایش آزاد شدن ACTH توسط غده هیپوفیز در طی پاسخ استرس طبیعی است.

نتایج آزمایش cortisolادرار به چه معناست؟

نتایج عادیمحدوده طبیعی سطح کورتیزول در ادرار بزرگسالان معمولاً بین ۳.۵ تا ۴۵ میکروگرم در ۲۴ ساعت است. با این حال، محدوده نرمال ممکن است در آزمایشگاه های مختلف کمی متفاوت باشد.

نتایج غیر طبیعینتایج غیرطبیعی می تواند به دلیل تعدادی از شرایط ایجاد شود. سطوح بالا ،اغلب نشان دهنده سندرم کوشینگ است. این وضعیت ممکن است ناشی از:

  • افسردگی حاد
  • استرس شدید
  • تولید بیش از حد کورتیزول به دلیل تومور غده فوق کلیوی
  • مصرف موادی مانند الکل یا کافئین که باعث افزایش سطح می شود.

تداخلات دارویی  و آزمایشگاهی

تعدادی از داروها، به ویژه قرص های جلوگیری از بارداری،استروژن، اتانول، متادون، وازوپرسین، هیدروکورتیزون ،انسولین، مخدرها،رانیتیدین، وازوپرسین، پردنیزولون، اسپیرونولاکتون و … می توانند سطوح کورتیزول را افزایش دهند .

برخی از هورمون های استروئیدی، باربیتورات ها، فنی توئین، بتامتازون، کلونیدین، دگزامتازون،  کتوکونازول، لوودوپا، لیتیم، اگسازپام، تری میپرامین و … ممکن است سطوح آن را کاهش دهند.

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.